Wiercenie w granicie z udarem czy bez? Czym i jak wiercić, żeby kamień nie pękł
Przy wierceniu w granicie pytanie „z udarem czy bez” ma jedną zasadniczą odpowiedź – bez udaru. Granit to skała magmowa o zwartej, krystalicznej strukturze, w której drgania udaru wywołują mikropęknięcia i odpryski, a w wiertłach diamentowych niszczą segmenty tnące. Jedyny wyjątek to krótkie nawiercanie małego otworu, do ok. 12 mm, wiertłem widiowym w grubym elemencie. Przez resztę pracy o efekcie decydują właściwe wiertło, niskie obroty, lekki nacisk i stałe chłodzenie wodą. Poniżej wyjaśniamy, czym wiercić w granicie, jak robić to krok po kroku i na co uważać przy elementach zewnętrznych.
Najważniejsze informacje z artykułu
- Granit wierci się bez udaru, bo drgania wywołują mikropęknięcia i odpryski, a płyty cieńsze niż ok. 20 mm są na nie szczególnie wrażliwe.
- Podstawowym narzędziem jest wiertło diamentowe, a do otworów większych niż ok. 14 mm diamentowe wiertło koronowe, czyli otwornica.
- Wiertło widiowe nadaje się do pojedynczych małych otworów i wytrzymuje ok. 10-20 otworów, podczas gdy diamentowe ok. 200-500.
Wiercenie w granicie z udarem czy bez – co wybrać?
Wiercenie w granicie z udarem dopuszcza się tylko na starcie małego otworu, do ok. 12 mm, wierconego wiertłem widiowym w grubym i stabilnie podpartym elemencie. Udar to seria szybkich uderzeń wzdłuż osi wiertła. Granit jest bardzo twardy, ale kruchy, więc energia uderzeń rozchodzi się po krystalicznej strukturze i tworzy mikropęknięcia. Zwykle nie widać ich od razu, a płyta pęka dopiero przy dalszym wierceniu albo podczas montażu. Najbardziej narażone są płyty cieńsze niż ok. 20 mm i otwory blisko krawędzi, gdzie drgania kończą się odpryskami.
Udar szkodzi również narzędziu. Wiertło diamentowe i otwornica nie kruszą kamienia uderzeniem, tylko ścierają go drobinami diamentu osadzonymi w segmentach. Uderzenia wyłamują segmenty i tępią krawędź tnącą, przez co wiertło szybciej się przegrzewa i wolniej pracuje. Podniesienie prędkości obrotowej też nie pomoże – szybciej przegrzeje segmenty. Rada, by włączać udar przy większych otworach, jest więc chybiona podwójnie – większa średnica oznacza otwornicę diamentową, a ta pracuje wyłącznie ruchem obrotowym.
Czym różni się wiercenie z udarem od wiercenia obrotowego?
Wiercenie obrotowe ściera materiał krawędzią tnącą, a wiercenie z udarem kruszy go także uderzeniami przed wiertłem. W betonie takie kruszenie przyspiesza pracę, w granicie zamienia się w niekontrolowane pękanie kryształów. W wiertarce udarowej przełącznik trybu ustawia się na symbol samego wiertła, a w młotowiertarce wybiera się tryb wiercenia bez udaru.
Czym wiercić w granicie?
Do granitu używa się wiertła diamentowego, a do otworów większych niż ok. 14 mm diamentowej otwornicy, montowanej w wiertarce z regulacją obrotów i wyłączonym udarem. Krawędź wiertła diamentowego pokrywają drobiny diamentu – granulacja ok. 1 mm daje dobrą równowagę między tempem wiercenia a trwałością narzędzia.
Otwornica, czyli diamentowe wiertło koronowe, ma pusty środek. Łatwo przez nią doprowadzić wodę i wypłukać szlam. Wykonuje się nią otwory pod baterię (dla jednouchwytowej zwykle ok. 35 mm), gniazdko czy odpływ, a modele z wiertłem prowadzącym ułatwiają precyzyjny start. Koronki segmentowe, z przerwami w krawędzi, lepiej odprowadzają ciepło i znoszą dłuższą pracę. Koronki z ciągłym brzegiem tną gładziej, dlatego sprawdzają się na widocznych, polerowanych powierzchniach. Do zestawu potrzebne są jeszcze źródło wody (butelka z otworem w korku albo spryskiwacz), taśma malarska, okulary, rękawice i maska przeciwpyłowa.
Czy wiertło widiowe wystarczy do granitu?
Wiertło widiowe wystarczy przy kilku małych otworach, np. 6 mm pod kołek, ale w granicie zużywa się wielokrotnie szybciej od diamentowego. Widia wymaga też większego nacisku, mocniej się nagrzewa i daje mniej równy otwór. Lepiej od diamentu znosi krótką pracę na sucho, choć i tak potrzebuje częstych przerw.
Jak wiercić w granicie krok po kroku?
Wiercenie w granicie polega na pracy bez udaru, na niskich obrotach (ok. 300-800 obr/min), z lekkim naciskiem i przy stałym chłodzeniu wodą. Poszczególne kroki wyglądają tak:
- Podeprzyj element. Płyta lub kostka musi leżeć stabilnie na całej powierzchni. Pod miejscem, w którym wiertło wyjdzie na drugą stronę, podłóż deskę, aby ograniczyć odłupanie krawędzi od spodu.
- Oznacz miejsce. Naklej taśmę malarską i narysuj na niej krzyżyk. Taśma nie pozwala wiertłu ślizgać się po gładkim kamieniu i chroni powierzchnię wokół otworu.
- Ustaw wiertarkę. Wyłącz udar i ustaw niskie obroty, orientacyjnie 300-800 obr/min. Im większa średnica, tym wolniej, więc otwornica pod baterię pracuje w dolnej części tego zakresu.
- Nawierć otwór. Zacznij od minimalnej prędkości. Przy małych otworach pomaga otwór prowadzący wiertłem 2-3 mm, a otwornicę bez wiertła prowadzącego najłatwiej ustabilizować drewnianym szablonem z otworem o jej średnicy.
- Chłodź wodą. Podawaj stałą strużkę wody w miejsce wiercenia. Woda odbiera ciepło z segmentów i wiąże pył, który bez niej unosiłby się w powietrzu.
- Nie dociskaj. Trzymaj wiertarkę prostopadle i pozwól wiertłu pracować własnym tempem. Mocny docisk, przydatny w betonie, w granicie prowadzi do pęknięć.
- Rób przerwy. Po 2-3 minutach ciągłej pracy zatrzymaj się na 30-60 sekund. Przy głębszym otworze co jakiś czas wycofuj wiertło i wypłukuj szlam.
- Zwolnij na końcu. Gdy wiertło zbliża się do spodu elementu, zmniejsz obroty i nacisk, żeby krawędź nie odprysnęła.
- Wykończ otwór. Oczyść go z resztek szlamu, a nierówną krawędź delikatnie przeszlifuj.
Jak wiercić w kostce granitowej, palisadach i płytach zewnętrznych?
W kostce granitowej, palisadach i płytach zewnętrznych wierci się z udarem, wiertłem diamentowym i z chłodzeniem wodą, a liczą się też podparcie elementu, odległość od krawędzi i faktura powierzchni. Otwory wierci się tu zwykle pod słupki ogrodzenia, balustrady, oprawy oświetlenia czy kotwy w murkach z kamienia. Pojedyncza kostka albo palisada leżąca luzem drga razem z wiertłem i łatwo pęka, dlatego lepiej wiercić w elemencie ułożonym na zagęszczonej podbudowie albo mocno podpartym na całej powierzchni. Grube płyty granitowe na tarasach i schodach zewnętrznych znoszą wiercenie lepiej niż cienkie okładziny.
Faktura powierzchni zmienia sposób startu. Powierzchnia cięta lub polerowana jest gładka i wiertło łatwo po niej ucieka, więc przydają się taśma i otwór prowadzący. Powierzchnia łupana jest nierówna – trzeba wybrać możliwie płaskie miejsce i pilnować, by wiertło stało prostopadle do całego elementu, a nie do lokalnego garbu. Otworu nie umieszcza się tuż przy krawędzi kostki czy płyty, bo tam kamień najłatwiej się wyłamuje. Po osadzeniu kotwy lub słupka otwór trzeba szczelnie wypełnić, aby woda nie zbierała się w nim i nie rozsadzała kamienia przy zamarzaniu.
Dlaczego granit pęka podczas wiercenia i jak temu zapobiec?
Granit pęka przy wierceniu najczęściej z trzech powodów – przez udar, zbyt mocny nacisk i przegrzanie – dlatego zapobiega się temu wierceniem powoli, lekko i z wodą. Przegrzanie wywołuje w kamieniu naprężenia termiczne, a nacisk skupia siłę w jednym punkcie kruchej struktury. Ryzyko rośnie, gdy otwór wypada na widocznej żyle lub linii w rysunku kamienia, więc takie miejsce lepiej ominąć albo wiercić w nim szczególnie wolno. Poszarpany otwór z odpryskami na krawędzi to z kolei zwykle skutek zbyt wysokich obrotów i wiertarki trzymanej pod kątem zamiast prostopadle.
Przegrzane wiertło rozpoznaje się po zmianie koloru segmentów na niebieski lub czarny, dymie, metalicznym zapachu i wyraźnym spadku tempa pracy. Trzeba wtedy przerwać wiercenie, schłodzić wiertło w wodzie i zwiększyć ilość wody podawanej w otwór. Duże otwory pod zlew, wiercenie w cienkich płytach albo kilka otworów w drogim blacie lepiej zlecić kamieniarzowi, który dysponuje maszynami z chłodzeniem wewnętrznym i prowadnicami.
Najczęściej zadawane pytania
Czy można wiercić w granicie zwykłym wiertłem do betonu?
Pojedynczy mały otwór da się wykonać widiowym wiertłem do betonu, ale przy kolejnych otworach takie wiertło szybko się tępi i przegrzewa. Do regularnej pracy i większych średnic potrzebne jest wiertło diamentowe.
Czy można wiercić w granicie na sucho?
Tak, wiertłem widiowym przy małym otworze można wiercić na sucho, pod warunkiem częstych przerw na ostygnięcie. Wiertło diamentowe wymaga chłodzenia wodą, bo na sucho szybko się przegrzewa i traci segmenty.
Jakim wiertłem wywiercić otwór pod baterię w granitowym blacie?
Diamentowym wiertłem koronowym o średnicy dopasowanej do baterii – dla modelu jednouchwytowego zwykle ok. 35 mm. Otwór wierci się bez udaru, na niskich obrotach i ze stałym chłodzeniem wodą.